Trang chủ Giới thiệu Liên hệ Hỏi đáp Góc chia sẻ Login
   
   Địa chỉ: số 37 Kim M Thượng, Ba Đnh, H nội
- Giáo dục, học đường - Giáo dục mầm non trong gia đình thời nay: 4 không + 5 có + 6 cần

Giáo dục, học đường

Giáo dục mầm non trong gia đình thời nay: 4 không + 5 có + 6 cần

22/1/2010 - 2:58:17 PM

"4 không + 5 có + 6 cần" trong giáo dục gia đình đối với trẻ mẫu giáo.
Xem hình đúng cỡ ..
Giáo dục mầm non (GDMN) bao gồm cả giai đoạn vườn trẻ (1-3 tuổi) và mẫu giáo (3-5 tuổi). Bài viết này chủ yếu nói về giai đoạn mẫu giáo.
”Thời nay” nói về xã hội chúng ta đang sống và chăm sóc giáo dục con trẻ hướng đến tương lai của chúng. Vì vậy „thời nay” giáo dục con không thể theo như ”thời trước” và cũng không thể lấy bố mẹ làm khuôn mẫu cho trẻ y như thế. Thời nay có nhiều điều kiện thuận lợi, nhiều cơ hội hơn cho trẻ phát triển, nhưng cũng có biết bao tác nhân tiêu cực, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển lành mạnh của trẻ. Làm sao để con trẻ thích ứng, hòa nhập thành công với thời của chúng mà không bị đứt đoạn, mất gốc? Giáo dục, đặc biệt là giáo dục gia đình (GDGĐ) có sứ mệnh thiêng liêng là dẫn dắt thế hệ trẻ phát triển nối tiếp quá khứ với hiện tại và tiến vào tương lai một cách thành công.
Để ngắn gọn, chúng tôi xin ”lồng ghép” đặc điểm của thời nay và những mục tiêu, yêu cầu GDGĐ lứa tuổi mầm non trong 15 điều, gồm: ”4 không + 5 có + 6 cần”.

A. BỐN KHÔNG:
1. Không giáo dục trẻ bằng bạo lực.
Làm cha mẹ ai cũng có lúc tức giận, khó kiềm chế, có thể quát mắng, ”tạt tai” con 1 – 2 lần trong đời. Nhưng sau đó bố mẹ chủ động làm lành và không để sai lầm tái diễn. Không nên quy kết đó là giáo dục bằng bạo lực. Nhưng cũng không được hiểu ”yêu cho roi cho vọt” theo nghĩa đen!
Giáo dục bằng bạo lực là dùng chửi mắng, đe dọa, đánh đập, trừng phạt… như là một quan niệm, một phương pháp, hình thức giáo dục đối với trẻ. Cách giáo dục như vậy không chỉ làm tổn hại đến tinh thần và thể xác của đứa trẻ hiện tại, mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sự hình thành và phát triển nhân cách lâu dài về sau. Cả khía cạnh tâm – sinh lý lẫn pháp luật, giáo dục bằng bạo lực đều sai. Hơn nữa chỉ ít năm sau, khi lớn lên, tiếp xúc với thế giới văn minh, con cái chúng ta sẽ nhìn nhận lại cách giáo dục của cha mẹ và đưa ra những đánh giá để kế thừa hay phê phán chúng ta? GDGĐ đối với con cái cũng là những tài sản, những giá trị chúng sẽ mang theo suốt cuộc đới!

2. Không áp đặt kỳ vọng chủ quan của người lớn lên trẻ.
Làm cha mẹ ai cũng đặt những mong ước, hy vọng vào con mình. ”Con hơn cha, nhà có phúc” là một triết lý sống tuyệt vời của tổ tiên để lại! Nhưng nếu cha mẹ ”vẽ ra” một mô hình, một mẫu người nào đó hay ngộ nhận con mình có năng khiếu này nọ rồi áp đặt, gò ép trẻ theo những kỳ vọng chủ quan của mình thì sẽ là sai lầm. Giáo dục cần tạo ra những điều kiện cho sự phát triển tự nhiên, lành mạnh của trẻ. Rồi còn 10 – 15 năm nữa, cha mẹ sẽ có thời gian để hiểu rõ con hơn và giúp con biết tự chọn con đường của mình. Cha mẹ quá vội kỳ vọng vào con, khi thất vọng thường dẫn đến những sai lầm tệ hại.

3. Không đem so sánh con mình với con hàng xóm.
Vì quá kỳ vọng, không thực tế, nên khi con mình kém con hàng xóm thì đau khổ, làm gia đình mất vui và đứa trẻ mất tự tin, cảm thấy mình thua kém, bất hạnh… ”Con không chê cha mẹ khó…”, sao cha mẹ lại „chê con mình không bằng con hàng xóm!?” Mỗi đứa trẻ ra đời là một cá thể không trùng lặp với ai. Có đứa phát triển thuận lợi, có đứa khó khăn, thậm chí bị tật nguyền. Bố mẹ phải yêu thương tất cả mới giáo dục được. Thật cảm động khi thấy một bà mẹ nựng đứa con ốm yếu tội nghiệp của mình: ”Con vua, vua dấu, con châu chấu, châu chấu yêu!”... Phải tìm ra những cách thức, tạo ra những điều kiện ”làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có” của mỗi đứa trẻ, giúp mỗi em lĩnh hội được những giá trị cần thiết cho cuộc sống, cho sự phát triển bản thân… GDGĐ không chỉ đòi hỏi lòng yêu thương mà còn cần sự hiểu biết, sáng suốt và đức kiên nhẫn, nhất là đối với những trường hợp giáo dục đặc biệt.

4. Không để trẻ sớm tiêm nhiễm thói hư, tật xấu của người lớn.
Thời nay xã hội quá nhiều tệ nạn, người lớn dễ hư hỏng lắm! Tệ hại hơn là những thói hư, tật xấu của người lớn sớm lây nhiễm sang trẻ em, làm sai lệch, thui chột sự phát triển hồn nhiên, trong sáng của trẻ. Ba mẹ không thể là ”lá chắn che chở suốt đời con!”, nhưng khi trẻ còn nhỏ thì GDGĐ là „màng lọc” cơ bản nhất để loại bỏ những độc tố và cả những tạp chất không có lợi cho sự phát triển tự nhiên của tuổi thơ. Cha mẹ cần nhiều học hỏi và suy ngẫm để biết những gì là độc tố, là tạp chất ảnh hưởng xấu đến sự phát triển trước mắt và lâu dài của con mình. Đó có thể là thói quen hút thuốc, rượu chè, cờ bạc… của người cha; lối sống buông thả, tùy tiện của mẹ; là những đồ chơi, chuyện tranh độc hại hay những cảnh bạo lực trên phim; là rất nhiều những quảng cáo tràn lan về các loại đồ ăn, thức uống, trò chơi làm mê hoặc trẻ em nhưng tác hại khôn lường! Các bậc cha mẹ hãy cảnh giác: có những kẻ vì tiền hơn vì tương lai con em chúng ta!

B. NĂM CÓ:

1. Có chế độ ăn uống hợp lý
Ngày nay xã hội ta đủ lương thực, thực phẩm có thể nuôi dưỡng tất cả trẻ em phát triển bình thường, nhưng thực tế vẫn có gần 20% trẻ suy dinh dưỡng và xuất hiện ngày càng nhiều số trẻ béo phì. Lỗi này chủ yếu thuộc về GDGĐ. Cha mẹ cần ý thức rõ rằng, chăm sóc cho con ăn uống hợp lý để phát triển bình thường là nhiệm vụ cơ bản nhất của GDGĐ; là công việc đòi hỏi cha mẹ phải học hỏi cả kiến thức khoa học lẫn kinh nghiệm thực tế, cả thái độ biết lựa chọn trong việc sử dụng các loại thực phẩm. Đã có nhiều tài liệu hướng dẫn về dinh dưỡng, chăm sóc ăn uống cho trẻ ở các lứa tuổi, cũng như chuẩn phát triển thể chất của trẻ ở từng lứa tuổi đã được cụ thể hóa. Vấn đề là làm sao cho những điều đó trở thành nhận thức, thái độ và hành vi thực tế trong đời sống gia đình.
Tất nhiên chế độ ăn uống hợp lý nói chung, cuối cùng phải phù hợp với từng đứa trẻ. Nếu con bạn chỉ bú sữa mẹ mà vẫn phát triển bình thường thì bạn chẳng cần quan tâm đến hàng trăm thứ sữa quảng cáo suốt ngày trên Tivi làm gì!

2. Có các hoạt động vui chơi phù hợp
”Trẻ em như búp trên cành, biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan”… ”Biết” một cách văn minh, có văn hóa thì phải được giáo dục. Ăn, ngủ, chơi là cuộc sống của trẻ mầm non. Một đứa trẻ ít ăn, kém ngủ, không thích chơi là có vấn đề rồi!
Trẻ từ 1 đến 3 tuổi, phát triển thể chất và trí tuệ chủ yếu nhờ vào vận động tay chân: ”lăn, lê, bò toài, leo trèo, chọc ngoáy, đập phá,…!" . Tóm lại trẻ phải được chơi với đồ vật dưới sự chăm nom của người lớn. Cứ nhốt trẻ trong cũi hay địu mãi trên lưng, làm sao trẻ phát triển bình thường được!
Trẻ 3 đến 5- 6 tuổi càng cần được chơi trong nhóm bạn. Qua các trò chơi với bạn, trẻ không chỉ phát triển ngôn ngữ, tư duy, tình cảm, lĩnh hội được cách ứng xử trong các mối quan hệ xã hội, mà nhờ đó trẻ hình thành ý thức về bản thân, về xã hội, phát triển nhân cách…
Hằng ngày, nhất là những ngày nghỉ, cha mẹ cần dành thời gian chơi đùa, trò chuyện với con. Mua sắm những đồ chơi phù hợp, hướng dẫn trẻ chơi, tạo ra những trò chơi đơn giản và lôi cuốn trẻ là cả một nghệ thuật.
Biết giáo dục trẻ thông qua vui chơi hồn nhiên là thượng sách, là văn minh và kết quả thật. Còn giáo dục trẻ bằng thưởng, phạt, răn đe, đánh mắng là hạ sách, người tồi nhất cũng làm được và kết quả thường giả tạo!

3. Có bầu không khí tâm lý gia đình thân thương
Hạnh phúc của trẻ lứa tuổi mầm non không phụ thuộc vào nhà giàu hay nghèo mà vào bầu không khí tâm lý trong gia đình. Bất hạnh nhất là trẻ phải sống trong nỗi sợ hãi, cô đơn ngay dưới mái nhà mình. Bầu không khí tâm lý gia đình ”ngấm vào” con trẻ một cách rất tự nhiên như thở hít khí trời vậy. Bầu không khí tâm lý gia đình yêu thương, chân thật, bao dung, đầm ấm, tươi vui, rộng mở… hay ganh ghét, giả dối, ích kỷ, lạnh lẽo, buồn tẻ, khép kín … đều ảnh hưởng sâu đậm đến đời sống thể chất và tâm hồn của con trẻ.
”Trẻ lên ba, cả nhà học nói!” Cha mẹ cần tranh thủ mọi cơ hội, trò chuyên, chia sẻ tâm tình với con, đọc truyện, kể chuyên cho con nghe… Trẻ rất nhạy cảm và cảm nhận được mọi sắc thái xúc cảm của cha mẹ, dù chúng không biết diễn tả bằng lời. Trẻ cần được sống trong môi trường bình yên, trong sự yêu thương, tôn trọng, sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ, cảm thông giữa các thành viên trong gia đình. Đó là môi trường tốt nhất cho sự hình thành nhân cách của trẻ.


4. Có không gian riêng cho trẻ
Trẻ ngủ chung với người lớn hay ngủ riêng tốt hơn là chuyện không dễ thuyết phục nhau, cũng chưa có một nghiên cứu so sánh nào về mọi phương diện. Nhưng trẻ em, nhất là trẻ trên 3 tuổi, rất cần có một không gian riêng dành cho bé, của bé. Đó có thể là một căn phòng nhỏ hoặc một góc phòng, một góc ban-công thậm chí một ngăn tủ nhỏ… Đó là nơi trẻ xếp đặt những đồ chơi, chăm sóc các đồ vật theo cách của bé; đó cũng là nơi để bé thể hiện cá tính, hình thành ý thức về một Cái - tôi - mở - rộng, là tiền đề cho hình thành ý thức trách nhiệm về những gì thuộc về mình, liên quan đến mình …
Cha mẹ cần tôn trọng, tạo điều kiện, hướng dẫn trẻ biết chăm sóc không gian riêng của mình một cách có ý nghĩa, vì nó thể hiện văn hóa của bản thân và gia đình.

5. Có bạn bè cùng chơi vui, chia sẻ
Ở lớp trẻ có nhiều bạn bè nhưng trên một bình diện khác. Trẻ cần có bạn cùng vui chơi, chia sẻ ở gia đình, hàng xóm trong một nhóm nhỏ để lĩnh hội cách ứng xử trong quan hệ bạn bè ngoài nhà trường. Bạn ở nhà có thể bằng tuổi hoặc lớn hơn hay nhỏ hơn, quan trọng là có những hoạt động cùng nhau, thích chơi với nhau.
Tôi thấy ở Pháp, có những nhóm các gia đình có con cùng học mẫu giáo hay tiểu học ở gần nhà nhau thường ”hợp tác” với nhau rất thân tình. Thay vì chỉ lo cho con mình, họ luân phiên đưa, đón luôn mấy bạn của con cùng đi học hoặc cùng về nhà mình để ăn bữa chiều và chơi với nhau. Bố mẹ các bé trong nhóm sẽ đến đón bé sau. Những ngày thứ bảy, chủ nhật hay ngày nghỉ các bé trong nhóm cũng thường được bố mẹ tổ chức cho đi chơi với nhau cùng tất cả các bố mẹ hoặc luân phiên chủ trì… Sinh nhật hay lễ tết, cũng thường tổ chức vui vẻ, giản dị nhưng thân tình trong nhóm nhỏ các bạn thân này thôi.
Thế là vì con, vì bạn của con, các bố mẹ cũng trở thành bè bạn tin cậy của nhau!

C. SÁU CẦN:

1. Cần hiểu biết về đặc điểm tâm , sinh lý trẻ
Khi chăm sóc một cái cây, một con vật quý, ta đều cố gắng tìm hiểu đặc điểm sinh trưởng của cây, con ấy và chăm chú tìm kiếm đọc tài liệu, học hỏi kimh nghiệm của những người thành công… Vậy mà để chăm sóc giáo dục đứa con yêu quý nhất của mình, đôi khi chúng ta chẳng cần hiểu gì về đặc điểm tâm, sinh lý của trẻ, chẳng chịu đọc sách và học hỏi kinh nghiệm!? Đôi khi bố mẹ chửi mắng, đánh đập con và dạy bảo rất tùy tiện, hoàn toàn xuất phát từ tâm trạng nhất thời, từ ý muốn chủ quan của mình, bất chấp đứa trẻ như thế nào! Những sai lầm này trong GDGĐ ta không thể lượng hóa đo, đếm được nhưng ảnh hưởng tiêu cực của nó vô cùng tệ hại, vì nó ”di truyền” cho con cái chúng ta.
Vì vậy, việc hiểu biết về đặc điểm tâm, sinh lý, cá tính con cái của mình để thấu cảm và có cách nuôi dưỡng, chăm sóc giáo dục cho phù hợp, hiệu quả là yêu cầu cấp thiết đối với các bậc làm cha mẹ. Sách báo về lĩnh vực này không thiếu, điều quan trọng là các bậc cha mẹ có nhu cầu và ý thức tìm hiểu vấn đề hay không!

2. Cần biết hướng giáo dục gia đình theo mục tiêu GDMN
GDGĐ thường mang tính tự phát, cha mẹ định hướng chung chung chứ không ý thức đầy đủ, cụ thể về các mặt cần chăm sóc, giáo dục trẻ. Có gia đình chú ý chăm sóc nuôi dưỡng nhưng ít chú ý giáo dục phát triển trí tuệ, tình cảm; ngược lại có người quá chú ý giáo dục lễ nghĩa, phép tắc mà thiếu ý thức chăm sóc sức khỏe, phát triển thể chất của trẻ… Cha mẹ cần có hiểu biết đầy đủ về các mặt của GDMN, mà kết quả nghiên cứu đã được trình bầy ở mục tiêu GDMN. Tức là GDGĐ phải quan tâm đến đầy đủ các mặt:
- Nuôi dưỡng, chăm sóc phát triển thể chất của trẻ;
- Hình thành, phát triển thế giới xúc cảm, tình cảm ngày càng phong phú;
- Phát triển ngôn ngữ, nhận thức, tư duy, trí tuệ;
- Phát triển kỹ năng vận động từ thô, vụng đến nhanh nhạy, khéo léo;
- Hình thành ý thức và hành vi xã hội, cách ứng xử theo văn hóa;
- Đến 5 tuổi, trẻ có ý thức và khả năng tự điều chỉnh hành vi của bản thân phù hợp những chuẩn mực quy định cho các em.
Tóm lại, GDGĐ cũng không thể tự phát, tùy tiện mà cần có ý thức hướng vào mục tiêu toàn diện của GDMN.

3. Cần được bồi dưỡng về GDMN trong gia đình
Những điều trình bầy trên cho thấy, để có thể làm tốt nhiệm vụ GDGĐ thì bản thân những người làm cha mẹ rất cần được bồi dưỡng về GDMN trong gia đình. ”Nhà giáo dục cần được giáo dục!” là một triết lý đúng đắn. Điều cần nói là đội ngũ cha mẹ trẻ luôn xuất hiện, nên việc bồi dưỡng về GDMN cho họ cũng cần được tiến hành liên tục. Cơ quan giáo dục địa phương, trước hết là các trường mầm non có sứ mệnh, chức năng thực hiên nhiệm vụ này. Nhưng trước hết những người làm cha mẹ cần ý thức được nhu cầu cần học hỏi để có thể thực hiện tốt thiên chức GDGĐ của mình thì việc bồi dưỡng, tự bồi dưỡng mới đạt kết quả tốt. Học cách giáo dục trẻ cũng như xây dựng tổ ấm gia đình là vấn đề ”giáo dục thường xuyên”, ”học tập suốt đời”!

4. Cần biết chuẩn bị cho con vào học lớp Một
Thực ra khi nhắm vào mục tiêu GDMN là đã hướng đến chuẩn bị cho trẻ vào lớp Một tốt rồi. Nhưng trong thực tế, nhiều giáo viên dạy lớp Một không hiểu vì lý do gì mà bất chấp mục tiêu của GDMN, tự đặt ra yêu cầu, lấy những trẻ đã biết đọc, biết viết làm chuẩn và bắt các em khác phải ”ra sức phấn đấu” để theo kịp yêu cầu của cô!? Ngành giáo dục coi nhẹ chuyện này, nên nó mới kéo dài nhiều năm, làm biến dạng mục tiêu GDMN và gây ra biết bao nỗi khổ cho các cháu học sinh mới vào lớp Một và cha mẹ, ông bà chúng. Có những cháu học sinh nhỏ run rẩy, sợ hãi trước lời nhận xét lạnh lùng của cô: ”Đọc không được, viết không xong, hay là trả về lớp mẫu giáo!” Có thể coi đó như một hành vi độc ác, làm tổn thương tâm lý đối với trẻ. Lỗi này ngành giáo dục cần nhận rõ và nghiêm khắc sửa chữa!
Các bậc cha mẹ đừng quá lo lắng, nếu chuẩn bị tốt những tiền đề tâm, sinh lý như mục tiêu GDMN đã xác định thì chỉ học một, hai tháng trình độ các em sẽ san bằng với những em học đọc, viết trước; đồng thời niềm cảm hứng do tiếp thu cái mới ở các em này khiến chúng thích thú học hơn… Vì vậy chuẩn bị cho trẻ vào lớp Một không phải là cho học đọc, học viết trước, mà là hình thành những tiền đề sinh lý, tâm lý, xã hội cho trẻ thích ứng với hoạt động học tập và sinh hoạt ở trường Tiểu học một cách dễ dàng. Chương trình Tiểu học phải là CÁI MỚI để trẻ lần đầu khám phá, khiến chúng thích thú, ham học!

5. Cần xây dựng mối quan hệ lành mạnh giữa gia đình và trường mầm non
Mối quan hệ giữa cha mẹ trẻ và trường mầm non có tầm quan trong đặc biệt hơn so với các cấp, bậc học khác. Đó là vì trẻ còn nhỏ luôn cần có sự quan tâm theo dõi các đặc điểm phát triển, dấu hiệu biến đổi, nhất là những dấu hiệu bất thường để có biện pháp chăm sóc, giáo dục cho kịp thời. Cha mẹ và giáo viên cần thường xuyên trao đổi thông tin về bé, cùng chia sẻ kinh nghiệm, hợp tác để giáo dục từng bé có kết quả.
Làm sao khắc phục được cách quan hệ thiếu lành mạnh hiện nay, như:
- Cha mẹ chỉ nhận được những thông báo từ giáo viên về hạn chế, khuyết điểm của trẻ chứ không nhận được các biện pháp phối hợp cùng gia đình giúp trẻ phát triển tốt hơn;
- Cha mẹ thường quan hệ với nhà trường có tính chất riêng lẻ chứ chưa biết tập hợp như một lực lượng giáo dục, đưa ra những khuyến nghị và giám sát nhà trường;
- Một số cha mẹ học sinh chỉ lo hối lộ giáo viên để con mình dành được sự ưu ái đặc biệt một cách ích kỷ;
- Nhiều mối quan hệ giữa cha mẹ học sinh và nhà trường thiếu trong sáng, lành mạnh, ảnh hưởng tiêu cực đến giáo dục trẻ.
Tóm lại, cha mẹ học sinh cần có tư cách là một lực lượng giáo dục, vì lợi ích của tất cả trẻ em, cùng hợp tác với nhà trường trên tinh thần trong sáng, cao thượng của giáo dục!

6. Cần đảm bảo cho trẻ có môi trường lành mạnh tại cộng đồng
Ngoài gia đình và nhà trường, trẻ còn sống, phát triển trong mối quan hệ với cộng đồng. Không chỉ ở đô thị mà ngay ở cả làng quê, giờ đây tìm được một bóng cây, góc phố, vườn hoa, sân chơi yên bình cho trẻ thật khó khăn! Thời buổi ”„Tấc đất, tấc vàng”, nên nhu cầu dành đất chơi cho trẻ bị tước đoạt! Đất cho sân golf thì thừa mứa, còn đất cho sân chơi của trẻ thì ở đâu cũng thiếu! Món nợ này với con trẻ ngày càng khó trả và nỗi hổ thẹn sẽ ngày càng lớn hơn!...
Cha mẹ cần cố gắng dành thời gian, tìm kiếm những chỗ có thể cho trẻ đi chơi vào các ngày nghỉ để trẻ được tiếp xúc với cỏ cây, muông thú; được ngắm mặt hồ, hoa lá, bầu trời; được gặp gỡ, chơi đùa với những trẻ khác tại ngõ xóm, vườn hoa, bãi cỏ… Đồng thời cần tránh cho trẻ ăn uống những thực phẩm không an toàn bầy bán khắp nơi; tránh những tụ điểm „đen” nhan nhản trong các khu dân cư!
Giáo dục con trẻ trong môi trường xã hội thời nay thật khó khăn, không chỉ đòi hỏi ở cha mẹ nhiều tình thương mà còn phải luôn sáng suốt!

”Bốn không + Năm có + Sáu cần trong GDGĐ thời nay” vừa thừa, vừa thiếu!… Vâng, vì đây chỉ là những gợi ý để bạn tham khảo và tự đưa ra ”công thức giáo dục” cho điều kiện của bạn, phù hợp với con bạn, cốt sao cho đứa trẻ phát triển tự nhiên, lành mạnh, hướng đến mục tiêu của GDMN.


Paris, tháng 10- 2009

Mạc Văn Trang
PGS. TS Tâm lý học


kiến của bạn

Ch : Bạn cần đăng nhập để gửi bi. Nếu bạn đ đăng k Thnh vin rồi xin mời Đăng nhập sử dụng User ID v mật khẩu đ đăng k. Nếu qun mật khẩu xin vui lng vo đy. Nếu bạn chưa l thnh vin, hy Đăng k một ti khoản tại đy.
Tựa đề (*)
Nội dung (*)
 
           

Về trước  

Các bi viết khác:
  • Hãy giúp trẻ có được môi trường giao tiếp lành mạnh
  •  
    User ID:    
    Password:

     

     
    Đăng k thnh vin? Qun mật khẩu?

    Chi tiết